6. Hafta

Bebeğim nasıl görünüyor?

Embriyonun sırtı hafif kavisli ve küçük bir kuyruğu var; bu yüzden görünümü hâlâ minik bir iribaşı andırıyor. Bu geçici görünüm ilerleyen haftalarda değişecek.

Kollar ve bacaklar oluşmaya başlıyor; ileride bunlara dönüşecek iki grup "uzuv tomurcuğu" beliriyor. Kulakların ve gözlerin oluşacağı bölgelerde de minik çukurluklar ve ilk yapılar görülebiliyor.

Kalbin olduğu yerde bir çıkıntı ve başın olacağı yerde bir başka şişlik var. Bazen kalp atışı vajinal ultrason taramasıyla yakalanabilir, ama tüp bebek tedavisi görmediysen sana bu dönemde böyle bir tarama yapılması olası değildir.

Embriyo, ince ve saydam bir cilt tabakasıyla kaplı.

Bebeğin kalbi hazırlanıyor

Bebeğinin kalbine dönüşecek hücre kümesi, geçen haftadan bir süre sonra atmaya başlar. Bu haftadan itibaren ya da biraz sonrasında, kalp hareketini bir ultrasonda ilk kez görebilir (ve/veya duyabilir) olabilirsin; tam olarak ne zaman tespit edileceği kişiden kişiye değişir.

Bebeğin yüzü şekilleniyor

Minik bebeğinin yüzü bu hafta şekilleniyor; başın üst kısmındaki doku kıvrımları yavaş yavaş yanaklara, çeneye ve çene kemiğine dönüşüyor.

Başın her iki yanındaki girintiler, oluşmakta olan kulak kanallarıdır. Yüzdeki küçük noktalar ise birkaç hafta içinde gözleri ve burnu oluşturacaktır.

Bu hafta bebeğinin böbrekleri, karaciğeri ve akciğerleri de minik kalbiyle birlikte şekillenmeye devam eder. Bu dönem, iç organların oluşmaya başladığı evredir (organogenez). Bebeğin amniyon sıvısında yüzer ve bebek-plasenta dolaşımı çalışmaya başlamıştır.

Bebeğim ne kadar büyük?

Bebeğinin tepeden poposuna ölçüsü bu hafta yarım ile bir santimetre arasında; yani yaklaşık bir bezelye kadar. Döllenmeden bu yana ağırlığı yaklaşık 10.000 kat artmıştır.

Vücudumda neler oluyor?

Bebeğin kollar, bacaklar ve kulaklar geliştirmeye başlarken hızlı bir tempoda büyüyor ve değişiyor. Karaciğer, beyin ve kas-iskelet sistemi de gelişiyor. Bu hızlı gelişim için bebeğin ihtiyaç duyduğu besinleri senin vücudundan alır.

Bu dönemde artık âdet görmezsin. Ancak bu, âdet benzeri belirtilerin tamamen biteceği anlamına gelmez. Gebelik hormonları yükseldikçe duygusal dalgalanmalar yaşayabilirsin; bir an duygusallaşıp ardından neşelenebilir, zaman zaman midede dönme hissi duyabilirsin.

Yine de bu hormonlar bebeğin büyümesi için gereklidir; ayrıca bebeğe oksijen ve besin taşıyan, onu mikrop ve kirleticilerden koruyan plasentanın oluşmasına yardımcı olurlar. Henüz sigarayı bırakmadıysan bunun için en doğru zaman şimdi; mümkünse eşin de birlikte bırakmalı.

Bulantı hissetmek

Sabah bulantısı günün her saatinde olabilir, gerçi genellikle ilk uyandığında daha kötüdür. Yatağının yanında bir atıştırmalık bulundurmak yardımcı olabilir.

Günde 6 küçük öğün yemeyi dene, bol bol dinlen ve bol suyla dengeli, sağlıklı bir beslenme uygula.

Bazıları zencefilin yardımcı olduğunu görür (zencefil çayı, zencefilli gazoz, kristalize zencefil ve zencefilli bisküvi gibi). Bazıları buz küpü emmenin ve yolculuk akupresür bilekliği takmanın yardımcı olduğunu söyler.

Yiyecekleri midende tutamıyorsan doktorunla konuş.

Daha sık idrara çıkma

Daha sık idrara çıkma ihtiyacı, gebeliğin en yaygın erken işaretlerindendir. Gebelikte vücudundan çok daha fazla kan akar, bu da böbreklerinin işlemesi gereken fazladan sıvı olduğu anlamına gelir. (Gebelik hormonu hCG dahil gebelik hormonları da bunda rol oynar.) Ayrıca böbreklerin atıkları uzaklaştırmada daha verimli hâle gelir; büyüyen rahminin mesanene baskı yapıp idrar için daha az alan bırakması da eklenince idrara çıkma ihtiyacı artar. Bu baskı, ikinci üç ayda rahim karın boşluğuna yükseldiğinde genellikle hafifler.

Yine de yeterince su içmeye devam et; vücudunun düzenli bir sıvı kaynağına ihtiyacı vardır. İdrarın soluk sarı ya da renksizse iyi su almış olduğunu anlayabilirsin.

Yararlı bir ipucu: Mesanenizin tamamen boşaldığından emin olmak için işerken hafifçe öne eğil. İşedikten sonra kısa bir süre bekleyip tekrar denemek de mesaneyi tam boşaltmaya yardımcı olabilir.

Ruh hâli ve duygusal değişimler

Birçok gebe kadın huysuzluğun 6 ile 10. haftalar civarında alevlendiğini görür. Duygusal dalgalanmalar çoğunlukla stres, yorgunluk ve hormonal değişikliklerle ilişkilidir. Kendini belirgin biçimde kötü hissediyorsan doktorunla konuş.

Göğüs hassasiyeti

Göğüs hassasiyeti gebeliğin en erken belirtilerinden biri olabilir. Artan hormon düzeyleri kan akışını artırır, bu da göğüslerini şiş, ağrılı, karıncalanıyor ve dokunmaya alışılmadık şekilde duyarlı hissettirebilir.

Yorgunluk

Birçok kadın için bitkinlik, gebeliğin ilk işaretlerindendir. Erken gebelikteki yorgunluğun nedenini kimse kesin olarak bilmiyor, ama hormonal değişikliklerin – progesterondaki çarpıcı yükseliş gibi – en azından kısmen sorumlu olması olası.

Ağızda metalik tat

İlk üç ayda östrojendeki ani artış nedeniyle ağzında metalik bir tat fark edebilirsin. Bu durumla baş etmek için sık diş fırçalamak, tuzlu su ile gargara yapmak, ekşi ya da asitli yiyecekler yemek veya naneli sakız çiğnemek yararlı olabilir.

Canlı rüyalar

Gebelik sırasında daha canlı ve farklı rüyalar görebilirsin. Bunun, yaşadığın fiziksel ve duygusal değişimlerin bilinçaltı tarafından işlenmesiyle ilişkili olduğu düşünülür. İlk üç ayda rüyalar genellikle değişen vücuduna, doğuma ve anneliğe dair kaygıları yansıtabilir.

Baş ağrıları

Gebelikte, özellikle ilk üç ayda baş ağrısı yaşamak yaygındır. İkinci üç aya ulaştığında baş ağrıları azalabilir ya da kaybolabilir. O zamana kadar baş ağrısı tetikleyicilerini (nitratlar, MSG, yapay tatlandırıcılar ya da tütün dumanı gibi) belirlemeye ve onlardan kaçınmaya çalış. Yeterince uyku, yiyecek, su ve egzersiz baş ağrılarını önleyebilir; masaj ve meditasyon gibi gevşeme teknikleri de yardımcı olabilir. Gebelikte baş ağrılarını hafifletmek için asetaminofen (parasetamol) alabilirsin, ama aspirin, ibuprofen ve bazı reçeteli migren ilaçları, doktorun onaylamadıkça önerilmez.

Gebeliğin ne zaman belli olacağı

Bir dizi etken — bebeğinin rahmindeki pozisyonu, boyun, ikiz ya da çoğul gebelik olup olmadığı ve daha önce gebe kalıp kalmadığın gibi — gebeliğinin ne zaman ve ne kadar belli olacağını etkileyebilir.

Daha kısa boylu kadınlar ve gövdesi kısa olanlar gebeliği daha çok belli etme eğilimindedir, çünkü bebeklerinin doldurması için daha az dikey alan vardır.

Daha önce gebe kalmış kadınlar genellikle ilk kez anne olanlardan daha erken belli olmaya başlar, çünkü karın kasları ilk gebeliklerinde esnemiştir.

Bu hafta görülebilecek belirtiler

Diğer erken gebelik işaretlerinin yanı sıra sabah bulantısı ve yorgunlukla uğraşıyor olabilirsin. Belirtilerin şunları da içerebilir:

• ağzında metalik bir tat
• hassas göğüsler
• ruh hâli değişimleri
• yeni sevdiğin ve sevmediğin yiyecekler
• artmış bir koku alma duyusu
• daha sık tuvalete çıkman gerekebilir
• vajinandan süt beyazı bir gebelik akıntısı
• hafif lekelenme (gebelikte kanama olursa doktoruna görünün)
• âdet sancılarına benzer kramplar
• yüzünde koyulaşan cilt ya da kahverengi lekeler – buna kloazma ya da “gebelik maskesi” denir
• daha gür ve parlak saçlar
• şişkinlik

Birçok insan ilk üç aydan sonra (12 haftadan sonra) kendini daha iyi hissetmeye başlar. Seni endişelendiren her şey hakkında doktorunla konuş.

Sabah bulantısı (gebelik bulantısı da denir)

Sabah bulantısı erken gebelikte çok yaygındır ve muhtemelen hormonal değişikliklerden kaynaklanır. İsme aldanma; bulantı günün her saatinde seni etkileyebilir ya da bütün gün kendini hasta hissedebilirsin. Genellikle ikinci üç ayına girdikçe kendini daha iyi hissetmeye başlarsın.

Sabah bulantısı çok rahatsız edici olabilir, ama bebeğine zarar vermez. Hiçbir yiyeceği midende tutamıyorsan doktorunla konuş. 72 saattir hiçbir şeyi midende tutamadıysan bir sağlık kuruluşuna veya acil sağlık hizmetine başvur.

Hassas göğüsler

Bu dönemin en belirgin işaretlerinden biri hassas göğüslerdir; bir gebelik testi gebeliği doğrulayamadan önce bile, ilk birkaç haftada bir ipucu olabilir.

Yükselen östrojen ve progesteron düzeyleri göğüslerini hassas hissettirebilir – tıpkı ilk âdet olduğundaki gibi. Gebe kalmadan sadece birkaç hafta sonra göğüslerin her zamankinden daha büyük, şiş ve daha duyarlı hissedebilir.

Sabah bulantısı için ne yenir?

• Bol su içmek (yudum yudum içmek yardımcı olabilir)
• Zencefil içeren yiyecek ve içecekler tüketmek, zencefilli bisküvi gibi (gebelikte zencefil takviyesi almadan önce eczacına danış).

Kuru ve sade yiyecekler bulantıyı hafifletmede işe yarar; üstelik seçenek yalnızca kraker değildir. Kuru mısır gevreği, çubuk kraker, pirinç patlağı, iyice kızarmış ekmek ve grissini de uygundur; çantanda ya da komodininin üstünde bulundurabilirsin.

Bazen gebelik bulantısı şiddetli olur. Günde birkaç kez kusabilir ve yiyecek ya da içeceği midende tutamayabilirsin. Bu, hiperemezis gravidarum (HG) olarak bilinir ve genellikle hastane tedavisi gerektirir. Çok kusuyorsan, yiyecek ya da içeceğini midende tutamıyorsan veya bulantın günlük hayatı çok zorlaştırıyorsa en kısa sürede doktoruna başvur.

Bu hafta beslenme

Folik asit ve D vitamini, gebelik için önerilen iki takviyedir. Vitamin takviyeleri, ihtiyacın olanları her gün aldığından emin olmanın iyi bir yoludur. Sağlık otoriteleri, nöral tüp defektlerini (spina bifida gibi) önlemeye yardımcı olmak için gebeliğin ilk 12 haftasında günde 400 mikrogram folik asit takviyesi alınmasını önerir. Ayrıca gebelik boyunca günlük D vitamini takviyesi de önerilir. Özellikle gebelik için hazırlanmış takviyeleri seçtiğinden emin ol.

Protein de sağlıklı bir gebelik beslenmesinin temel bir parçasıdır, çünkü besinleri vücutta taşıyarak bebeğe ulaştırır. Özellikle hayvansal protein, vücudun üretemediği amino asitler bakımından zengindir.

İşte gebeyken ne yemeli konusunda birkaç ipucu:

• Yeşilliklerini ye. Neredeyse her yeşil şey folat içerir: karalahana, ıspanak, avokado, kuşkonmaz.
• Demirini artır. Güzel sulu bir biftek ya da kuzu rosto, demir düzeylerini artırmanın çok lezzetli bir yolu.
• Protein yanlısı ol. Yumurta, et ve süt ürünleri ihtiyacın olan proteini ve bol miktarda temel amino asit içerir.
• Vejetaryen misin? Mercimek, tofu, fasulye ve baklagillerin hepsinde bol miktarda protein ve demir vardır. Sadece günde fazladan bir porsiyon ye.

Gıda zehirlenmesi riskinden kaçınmak için yemek hazırlarken özellikle dikkatli ol. Etini iyice pişirin ve yemek yapmadan önce ellerini yıka. Meyve ve sebzelerini de daima iyice fırçala ve buzdolabını düzenli olarak temizle. Ayrıca, bakteriler büyüme fırsatı bulmuş olabileceğinden artık yemekleri yemekten kaçın. Unutma, biraz dikkat seni ve bebeğini sağlıklı ve mutlu tutar.

İlk gebelik muayenen

Gebeliği büyük olasılıkla evde yaptığın testle öğrendin; yine de bir sağlık profesyoneli tarafından doğrulanması önemlidir. İlk gebelik muayenen hem heyecan verici hem de uzun sürebilir; bu, gebelik yolculuğunun gerçekten başladığını hissettiğin andır.

İlk gebelik muayenen yaklaşıyorsa sağlık geçmişini, ailenin tıbbi geçmişini ve yaşam alışkanlıklarını konuşmaya hazır ol. Bir doktor henüz seçmediysen, bu döneme kadar birini belirlemek yararlı olacaktır. Randevuyu erkenden almak iyi bir fikirdir.

Muayeneye vardığında, Rh faktörünü, demir eksikliğin olup olmadığını ve bebeğinin kromozom anormallikleri riski altında olup olmadığını belirlemek için, bir pelvik muayene dahil kapsamlı bir fizik muayeneden geçeceksin.

Ayrıca cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, kızamıkçığa (Alman kızamığı) karşı bağışıklık ve etnik kökene özgü genetik hastalıklar için test yapılabilir. İdrarın da glukoz, protein, kırmızı ve beyaz kan hücreleri ve bakteri açısından incelenmek üzere alınabilir.

Tıbbi geçmişin ve obstetrik geçmişin (yani gebelik geçmişin) konuşulacağından çok sayıda soruyu yanıtlamaya hazır ol; bu kısım biraz zaman alabilir. Kendi sorularını da listeleyip getirmen önerilir. Herhangi bir konuda gergin hissediyorsan, bu küçük endişeleri konuşmak ve içini rahatlatmak için harika bir fırsattır.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE)

Sen ya da partnerin bir CYBE taşıyor olabilir mi diye düşünüyorsan kontrol ettir, çünkü bu bebeğinin gelişimini etkileyebilir. Doktorunla konuş veya bir sağlık kuruluşuna başvur.

Uzun süreli rahatsızlıklar

Uzun süreli bir sağlık sorunun varsa, gebe olduğunu uzmanına ya da doktoruna en kısa sürede bildir. Düzenli kullandığın hiçbir ilacı önce doktorunla konuşmadan bırakma.

Birden fazla gebelik uzmanı türü vardır, ama durumuna en uygun olanın hangisi olduğuna yalnızca sen karar verebilirsin. Kadınların %90’ından fazlası, tıp diplomasına ve kadın üreme ile genel sağlığı konusunda eğitime sahip bir hekim olan kadın doğum uzmanını (OB/GYN) seçse de, başka bir uzmanı da tercih edebilirsin.

Saç boyama

Söz konusu saç boyama olduğunda, uzmanlar güvenli olmanın sonradan pişman olmaktan iyi olduğunda hemfikir. Bu yüzden bir rötuş yaptırmadan önce ikinci üç ayı (gebeliğin yaklaşık 14. haftasını) beklemen önerilir.

Saçını boyatacaksan dip açma yerine röfle tercih et (böylece kimyasallar saç derine değmez) ve amonyaksız, daha nazik bir boya seçeneği iste. Hormonal değişiklikler saçının boyaya farklı tepki vermesine neden olabilir; bu yüzden tüm başını boyamadan önce, emin olmak için bir test tutamı denemen önerilir.

İdrar yolu enfeksiyonu (İYE)

İşemek acı veriyorsa ya da gitmen gerekiyor ama bir şey gelmiyorsa, bir idrar yolu enfeksiyonun (İYE) olabilir. Kesin olarak öğrenmek için doktorunla konuş. Bir İYE’niz varsa, muhtemelen bebek için güvenli bir antibiyotik reçete edilecektir. Bu haftalardan itibaren bu tür enfeksiyon kapma riskin artabilir.

Kanama normal mi?

Her dört kadından biri bu üç aylık dönemde biraz kanama yaşar. Sende de olursa doktorunu ara ve kontrol ettir. Lekelenme ya da hafif kanama çoğu zaman önemsiz bir nedenden olsa da, dış gebelik, düşük ya da plasenta sorunları gibi ciddi bir durumun işareti de olabilir.

Gebelik baş ağrıları

Baş ağrıları erken gebelikte yaygın olabilir ve genellikle gebeliğin ilerledikçe düzelir. Rahatsız edici olabilirler, ama bebeğine zarar vermezler. Şunlar yardımcı olabilir:

• Bol sıvı içmek
• Rahatlamanın yollarını bulmak
• Yeterince uyumaya çalışmak

Ağrı kesiciye ihtiyacın varsa, gebelikte parasetamol almak genellikle güvenlidir. Sadece ambalajdaki önerilen dozu aldığından emin ol ve mümkün olan en kısa süre almaya çalış. İbuprofen, bir doktor tarafından reçete edilmedikçe gebelikte önerilmez.

Yorgun ve duygusal mı?

Birçok insan gebeliğin ilk 3 ayında aşırı yorgun olduğunu görür. Vücudun çok sıkı çalışıyor ve bir sürü hormonal değişiklik oluyor, bu yüzden şaşırtıcı değil. Duygusal hissetmek de çok yaygındır; vücudunda ve hayatında bir sürü değişiklik oluyor.

Kendini keyifsiz ya da kaygılı hissediyorsan ve bu günlük hayatını etkiliyorsa doktorunla konuş. Sana doğru desteği bulmana yardımcı olacaktır.

Sigara ve pasif içicilik

Tütün dumanı ciddi gebelik komplikasyonlarına yol açabilir. Gebe olduğunu yeni öğrendiysen ve sigara içiyorduysan, bırakmaya çalış. Şimdi bırakmak sana ve bebeğine hemen yardımcı olacaktır. Sigarayı bırakmak herkes için kolay değil, ama dışarıda senin için bir sürü yardım ve destek var.

Pasif içicilikten uzak durmak da önemlidir. Pasif içicilik son derece toksiktir; pasif içiciliğin %80’inden fazlası görünmezdir ve kokmaz. Evinde sigara içen biri varsa, onların da bırakması sana ve bebeğine yardımcı olur. Bırakamaz ya da bırakmazlarsa, yanında veya evin içinde ya da yakınında sigara içmemeliler. Maruz kaldığın pasif içicilik konusunda endişeliysen doktoruna danış.

Mide ekşimesi ve hazımsızlık

Bu dönemde mide ekşimesi, bulantı ve sık idrara çıkma gibi belirtiler nedeniyle kendini iyice gebe hissediyor olabilirsin. Vücudun dışarıdan henüz değişmemiş olsa da, şişkinlik ve midede dönme hissi gebe olduğunu hatırlatabilir.

Mide ekşimesi gebelikte çok yaygındır. Bunun nedeni, midenin üstündeki sindirim sıvılarının geri kaçmasını normalde önleyen kas bandının gevşemesidir. Ama işte daha iyi bir haber: Narenciye ve domates gibi yiyeceklerden kaçınırsan, yağlı ve baharatlı yiyeceklerden uzak durursan, öğünlerini aceleyle yemezsen ve karnını sıkan kıyafetlerden kaçınırsan belirtileri en aza indirebilirsin.