5. Hafta

Bebeğim nasıl görünüyor?

Embriyonun bu iribaşı benzeri görünümü gelişimin normal bir parçasıdır ve ilerleyen haftalarda hızla değişir.

Yüz şekillenmeye başlıyor. Minicik bir burun yapısı ve ileride gözlere dönüşecek küçük oluşumlar beliriyor.

Bu hafta bebeğin nasıl gelişiyor?

Bebeğinin ana organları için gerekli yapı taşları yerleşmeye başlamıştır. Minik kalbi oluşur ve bu dönemde erken kan pompalamaya, ilk atımlarını yapmaya başlar.

Beyin ve omurilik hızla gelişmektedir. Embriyonun dış hücre tabakası, nöral tüp denilen içi boş bir yapı oluşturur; bu yapı daha sonra bebeğinin beyin ve omuriliğine dönüşecektir.

Bu nedenle folik asit özellikle bu dönemde önemlidir. Gebe olduğunu öğrendiğin andan itibaren 12. haftaya kadar kullanılması, bebeğin beyin, kafatası ve omurilik gelişimini desteklemeye yardımcı olur.

Kendi kan damarlarının bir kısmı da oluşmaya başlamıştır. Bunların bir bölümü daha sonra göbek kordonunun bir parçasını oluşturacaktır. Göbek kordonu, plasentadan bebeğe gerekli maddelerin taşınmasında görev alır. Şu anda oluşmakta olan plasenta ise bebeğine besin ve oksijen sağlayacak ve atık maddelerin uzaklaştırılmasına yardımcı olacaktır.

Hücre tabakaları oluşuyor

Embriyo artık, zamanla tüm vücudu oluşturacak üç hücre tabakasına sahip embriyonik disk hâlindedir:

• Endoderm, sindirim sistemi, karaciğer, pankreas ve solunum sisteminin temelini oluşturur.
• Ektoderm, sinir sistemi ile birlikte cilt, tırnak ve saç oluşumuna katkı sağlar.
• Üçüncü tabaka olan mezoderm, iskelet yapısının büyük kısmını, kalbi, idrar yollarını ve cinsel organları oluşturur.

Ortadaki notokord ise merkezi sinir sistemi, beyin ve baş gelişiminde rol oynayan geçici bir yapıdır.

Vücudumda neler oluyor?

Birçok kadın gebe olduğunu bu hafta fark eder. Âdet gecikmesi belirginleşebilir ve kendini normalden farklı hissedebilirsin.

Gebelik testleri bu dönemde daha güvenilir hâle gelir. İdrardaki hCG düzeyi ölçülebilir seviyeye yükselmiş olabilir ve test, gebeliği doğrulayacak kadar yüksek olabilir.

Gebe olduğunu öğrenmek heyecan verici olabilir; ancak kaygı hissetmen de normaldir. Endişelerini içine atmamaya çalış. Doktorunla konuşmak faydalı olabilir.

Göğüs hassasiyeti

Göğüs hassasiyeti gebeliğin en erken belirtilerinden biridir. Artan hormon düzeyleri kan akışını artırır. Bu da göğüslerde şişlik, ağrı, karıncalanma ve hassasiyete neden olabilir.

Yorgunluk

Erken gebelikte görülen belirgin yorgunluğun nedeni tam olarak bilinmese de hormonal değişikliklerin bunda etkili olduğu düşünülür. Çoğu kadın enerjisinin ikinci üç ayda arttığını fark eder. Bu dönemde daha fazla dinlenmeye çalışmak, yükünü hafifletmek ve yardım istemek önemlidir.

Sık idrara çıkma

Gebelik hormonları ve artan kan hacmi daha sık idrara çıkma ihtiyacına yol açabilir; gebelikte sık tuvalete gitme isteği yaygındır. Sıvı alımı önemlidir, ancak gece çok sık uyanıyorsan günün geç saatlerinde sıvı miktarını biraz azaltmak isteyebilirsin.

Şişkinlik ve karın görünümü

Bu dönemde karnın biraz farklı görünmeye başlamış olabilir. Bu çoğu zaman büyüyen rahimden çok, hormonal değişikliklere bağlı şişkinlikten kaynaklanır.

Bazı kadınlarda kıyafetler bel hizasında daha dar gelmeye başlar. Bazılarında ise henüz hiçbir değişiklik fark edilmez. Gebeliğin dışarıdan ne zaman belli olacağı kişiden kişiye değişir.

Kilo değişimi

İlk üç ayda bulantı ve kusma nedeniyle iştah azalabilir. Bu dönemde bebeğin çok küçük olduğu için fazladan yüksek kalori alman gerekmez. İlk üç ayda yaklaşık 1,5 ila 2,5 kilo almak tipik kabul edilir; ancak hiç kilo almamak da tek başına sorun anlamına gelmeyebilir.

Bazı kadınlar erken gebelikte kilo da verebilir. Çok belirgin kilo kaybı varsa ya da hiperemezis gravidarum düşündüren ağır bulantı-kusma tablosu varsa sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.

Gebelik hormonları

Gebeliğin erken döneminde progesteron ve hCG hormonlarının düzeyi yükselir.

• Progesteron, plasentanın işlevini devralmasına kadar gebeliğin sürdürülmesine yardımcı olur, rahim kaslarının kasılmasını azaltır ve meme dokusundaki değişimleri destekler.
• hCG, korpus luteumu destekler ve gebeliğin devamı için gerekli hormonal ortamın korunmasına katkı sağlar.

Bu hormonların yükselmesi bulantı, yorgunluk, ruh hâli değişimleri ve göğüs hassasiyeti gibi belirtilerde rol oynayabilir.

Erken gebelik belirtileri

Birçok kadın bu dönemde gebe olduğunu yeni öğrenir; bazıları ise henüz fark etmemiş olabilir. Herkesin âdet döngüsü düzenli değildir, bu nedenle âdet gecikmesi her zaman hemen fark edilmeyebilir. Hafif kanama yaşayan biri bunu âdet sanabilir; ancak bu bazen yerleşme kanaması da olabilir.

İlk üç ayda aşırı yorgunluk çok yaygındır. Bunun yanında aşağıdaki erken belirtiler görülebilir:

• ağızda metalik tat,
• hassas göğüsler,
• bulantı,
• yorgunluk,
• sık idrara çıkma ihtiyacı,
• ruh hâli değişimleri,
• şişkinlik,
• yiyecek aşermeleri ya da tiksintileri,
• artmış koku hassasiyeti,
• hafif lekelenme,
• âdet benzeri kramplar.

Sabah bulantısı

Sabah bulantısı, yani gebelikte bulantı ve kusma, genellikle 5. ya da 6. hafta civarında başlar. Bazı kadınlar bunu daha erken fark eder, bazıları ise hiç yaşamaz. Beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri, doğal yöntemler ve gerekirse ilaç tedavisiyle yönetilebilir. Şikâyetler çok ağırsa sağlık profesyoneliyle görüşmek gerekir.

Yiyeceklere karşı tiksinti

Bu dönemde yiyecek tiksintileri de başlayabilir. Özellikle et, kahve, yumurta, süt ürünleri ve çok baharatlı ya da yağlı yiyecekler daha rahatsız edici gelebilir. Bu durumda:

• Daha yavan yiyecekler deneyebilirsin.
• Soğuk yiyecekler daha iyi tolere edilebilir.
• Yemek kokusu seni rahatsız ediyorsa başkasından destek isteyebilirsin.

Yiyecek aşermeleri

Bazı kadınlarda yiyecek aşermeleri başlar, bazılarında ise hiç görülmez. Aşermeler her an başlayabilir; ancak çoğu zaman ilk üç ayda belirginleşir. Bunlar tat ve koku duyularını etkileyen hormonal değişikliklerle ilişkili olabilir; yine de dengeli ve sağlıklı beslenmeye çalış.

Toprak yeme isteği gibi olağandışı aşermelerin varsa bunu doktorunla paylaş. Bu durum, pika adı verilen bir tabloyla ilişkili olabilir ve bazen demir eksikliğine eşlik edebilir.

Lekelenme ya da hafif kanama

İlk üç ayda her 4 kadından yaklaşık 1’i lekelenme ya da hafif kanama yaşayabilir. Çoğu zaman ciddi bir duruma işaret etmez; ancak düşük ya da dış gebelik gibi olasılıklar nedeniyle değerlendirilmelidir.

Aktif kanaman varsa ya da şiddetli ağrı eşlik ediyorsa doktoruna ulaşın. Ulaşamıyorsan acil değerlendirme gerekebilir.

Soluk çizgi, kan testi ve hCG düzeyleri

Evde yapılan gebelik testinde silik bir çizgi görmek, gebelik hormonu düzeyinin yeni yükseldiğini düşündürebilir.

Doktorun gebeliği doğrulamak için kan testi isterse hCG düzeyin değerlendirilebilir. Ancak hCG düzeyleri kişiden kişiye büyük farklılık gösterebilir. Tek başına sayıdan çok, genel klinik değerlendirme önemlidir.

Dengeli beslenme

Gebelikte iki kişilik yemek, daha çok yemek anlamına gelmez; daha doğru ve dengeli beslenmek anlamına gelir.

Sağlıklı yağlar

Omega-3 yağ asitleri bebeğinin gelişmekte olan beyni için önemlidir. Omega-3 kaynakları arasında şunlar yer alabilir:

• gebelikte güvenli kabul edilen bazı balıklar,
• yumurta,
• yoğurt,
• süt,
• bazı takviye edilmiş ürünler,
• uygun prenatal vitamin ve takviyeler.

Egzersiz

Egzersiz gebelikte yararlı olabilir; ancak bu dönemde aşırıya kaçmamak gerekir. Amaç performansı artırmak değil, mevcut formu güvenli şekilde korumaktır. Egzersiz sonrasında kendini tükenmiş değil, daha enerjik hissetmen beklenir.

Gebelik takibini planla

Sevdiğin bir kadın doğum uzmanın varsa gebelik takibini onunla planlayabilirsin. Böyle bir doktorun yoksa, araştırmaya başlamak için uygun bir dönemdesin.

Gebeliği paylaşmak

Gebeliğini ne zaman paylaşacağın tamamen kişisel bir karardır. Bazı kadınlar haberi hemen paylaşmak ister, bazıları ise ilk üç ayın sonuna kadar beklemeyi tercih eder. Bu konuda tek doğru zaman yoktur; karar sana aittir.

İkiz gebelik olabilir mi?

Bunu kesin olarak bilmek için henüz erkendir. İkiz gebelik çoğu zaman ilk trimester ultrasonunda anlaşılır. Yine de bazı kadınlar daha belirgin bulantı, yorgunluk ya da iştah artışı yaşadıklarında bunu merak edebilir. Bu belirtiler tek başına ikiz gebeliği kanıtlamaz.