Gebelikte Anne Aşıları

Gebelikte bağışıklık sistemi doğal olarak biraz değişir ve bu da bazı enfeksiyonların sende daha ağır seyretmesine yol açabilir. Doğru zamanda yapılan aşılar, bu enfeksiyonlara karşı seni güçlendirir.

En güzel kısmı şu: sen aşı olduğunda vücudunun ürettiği koruyucu antikorlar plasenta yoluyla bebeğe geçer. Böylece bebeğin, kendi aşılarına başlayabileceği yaşa gelene kadar ilk aylarda korunmuş olarak doğar.

Kısaca

• Anneyi hastalığın ağır seyretmesinden korur.
• Antikorlar plasentadan geçerek yenidoğanı ilk aylarda korur.
• Hangi aşıların, hangi haftalarda uygun olduğu ülkeye ve doktoruna göre değişir.

Boğmaca aşısı (genellikle Tdap; boğmaca, tetanoz ve difteriyi birlikte kapsar) gebelikte en çok gündeme gelen aşılardan biridir. Boğmaca, çok küçük bebeklerde tehlikeli, hatta hayatı tehdit edebilen bir hastalıktır ve bebekler kendi boğmaca aşılarını ancak birkaç aylıkken almaya başlar.

Sen gebelikte aşılandığında ürettiğin antikorlar bebeğe geçer ve onu tam da en savunmasız olduğu ilk haftalarda korur. Bu yüzden bu aşı, her gebelikte yeniden gündeme gelir; senin için uygun olup olmadığına doktorun karar verir — daha önce aşılanmış olsan bile, çünkü amaç bu bebeğe taze antikor aktarmaktır.

Zamanlama

En etkili koruma için belirli bir zaman aralığı hedeflenir, ancak bu aralık ülkeye göre farklıdır. Örneğin ABD'de genellikle üçüncü trimesterde (yaklaşık 27–36. haftalar), İngiltere'de ise yaklaşık 16. haftadan itibaren önerilebilir.

• Birçok ülkede her gebelikte yeniden değerlendirilir; kararı doktorun verir.
• Daha önce aşılı olsan bile yeniden gündeme gelebilir; kararı doktorun verir.
• Kesin haftayı doktorun ve ülkenin aşı takvimi belirler.

Grip, gebelikte beklenenden daha ağır seyredebilir; hamilelik, grip kaynaklı komplikasyon riskini artırır. Bu yüzden grip aşısı gebelikte sık gündeme gelen bir konudur; senin için uygun olup olmadığını doktorunla konuş.

Gebelikte kullanılan grip aşısı inaktif (öldürülmüş virüs içeren) aşıdır ve gebeliğin herhangi bir trimesterinde güvenli kabul edilir. Genellikle grip sezonundan hemen önce ya da sezon boyunca yapılır.

Önemli not

• Enjeksiyonla yapılan inaktif grip aşısı gebelikte uygundur.
• Burun spreyi şeklindeki canlı grip aşısı gebelikte önerilmez (aşağıya bak).
• Aşı olduğunda oluşan antikorlar bebeğini de bir süre koruyabilir.

RSV, bebeklerde bronşiolit ve zatürre gibi solunum hastalıklarına yol açabilen yaygın bir virüstür ve küçük bebeklerde hastaneye yatışın önemli bir nedenidir. Bu, aşılamada daha yeni bir alandır.

Bebeği RSV'den korumanın iki farklı yolu vardır ve genellikle bunlardan yalnızca biri uygulanır: ya sen gebeliğin sonlarına doğru mevsimsel bir pencerede (sunulduğu yerlerde örneğin yaklaşık 32–36. haftalar) bir anne RSV aşısı olursun, ya da bebek doğduktan sonra bir RSV antikoru (nirsevimab) alır.

Ülkeye göre çok değişir

• Anne aşısı VEYA bebeğe antikor — ikisinden biri, ikisi birden değil.
• Hangi seçeneğin sunulduğu ülkeye ve yıla göre büyük farklılık gösterir.
• Senin için hangi yolun uygun olduğunu doktorunla konuş.

COVID-19 gebelikte daha ağır seyredebildiğinden, COVID-19 aşısı birçok ülkede gebelere bir seçenek olarak sunulur; senin için uygun olup olmadığına ve zamanlamasına doktorun karar verir.

Aşı hem seni ağır hastalıktan korur hem de oluşan antikorların bebeğe geçmesine yardımcı olabilir. Güncel öneriler ve hangi dozun uygun olduğu ülkeye ve döneme göre değişebilir.

Canlı (zayıflatılmış) aşılar gebelikte genellikle önerilmez. Bu aşılar zayıflatılmış canlı mikroorganizma içerdiğinden, teorik risk nedeniyle gebelikte ertelenir. Bunları ideal olarak gebelikten önce ya da doğumdan sonra yaptırırsın.

Gebelik planlıyorsan, önceden bağışıklığını kontrol ettirmek iyi bir fikirdir. Örneğin kızamıkçık (rubella) bağışıklığın yoksa, gebe kalmadan önce aşılanmak ve ardından önerilen süre kadar beklemek koruma sağlar.

Gebelikte genellikle önerilmeyen canlı aşılar

• KKK (kızamık-kabakulak-kızamıkçık / MMR).
• Su çiçeği (varicella).
• Burun spreyi şeklindeki canlı zayıflatılmış grip aşısı.

Gebelikte yurt dışına seyahat planlıyorsan, gerekli aşıları önceden bir doktor ya da seyahat sağlığı kliniğiyle konuş. Bazı seyahat aşıları gebelikte uygundur, bazıları (özellikle canlı aşılar) ise genellikle önerilmez.

Karar, gideceğin bölgenin risklerine, gebelik haftana ve aşının türüne göre kişiye özel verilir. Bu yüzden seyahat planını yeterince erken paylaşmak, en güvenli seçeneği birlikte belirlemeni sağlar.

Gebelikte önerilen aşıların yan etkileri genellikle hafif ve kısa sürelidir. En sık görülenler kolda ağrı veya hassasiyet, hafif ateş, halsizlik ya da baş ağrısıdır ve bunlar birkaç gün içinde geçer.

Ciddi reaksiyonlar nadirdir. Bu aşılar gebelerde geniş şekilde incelenmiştir ve hangi aşının sana uygun olduğuna ve ne zaman yapılacağına doktorunla birlikte karar vermen en doğrusudur.

İyi hissetmen için

• Aşı sonrası bol su iç ve dinlen.
• Yüksek ateş, şiddetli belirti ya da endişen olursa doktoruna danış.
• Aynı gün birden fazla aşının uygun olup olmadığını doktoruna sorabilirsin.

Hangi aşıların sunulduğu, marka isimleri ve tam olarak kaçıncı haftada yapıldığı ülkeden ülkeye değişir. Bu rehberdeki hafta aralıkları ve örnekler yalnızca genel bilgi amaçlıdır; senin için geçerli olan takvim yaşadığın ülkeye göre farklı olabilir.

Her zaman kendi ulusal aşı programını ve doktorunun önerisini esas al. Örneğin ABD'de CDC, İngiltere'de NHS, Türkiye'de Sağlık Bakanlığı gibi resmi kaynaklar ülkene özel güncel takvimi belirler.

Aşılar konusunda tek başına karar vermek zorunda değilsin. Hangi aşıların sana ve bebeğine uygun olduğunu, hangi haftada yapılması gerektiğini ve senin özel durumunda dikkat edilmesi gereken noktaları en iyi doktorun bilir.

Bu rehber, bilgilendirici bir başlangıç noktasıdır; tıbbi tavsiyenin yerini tutmaz. Aklına takılan soruları not al ve bir sonraki muayenende doktorunla konuş. Doğru bilgi ve doğru zamanlamayla, hem kendini hem bebeğini güvenle koruyabilirsin.