25. Hafta

Bebeğim nasıl görünüyor?

Bebeğin artık büyük bir patates boyutlarında.

Bu dönem bebeğin için oldukça aktiftir. Yüksek bir ses onu irkiltebilir ve ani bir tekme hissetmene neden olabilir. Zaman zaman hıçkırık benzeri ritmik hareketler de fark edebilirsin.

Bu dönemde bebeğinin cildi giderek pembeleşir. Bunun nedeni aşırı ısınma değil, cildin altında oluşan ve kanla dolan küçük kılcal damarların artmasıdır.

Bebeğin artık amniyon sıvısına idrar yapar. Bu sıvı, bebeğin çevresinde koruyucu bir yastık görevi görür ve rahim içindeki sıcaklığın dengeli kalmasına yardımcı olur.

Akciğerlerin gelişimi

Bu haftalarda bebeğinin akciğerlerinde daha fazla kan damarı gelişir. Bu durum, akciğerleri doğumdan sonraki ilk nefese biraz daha hazır hâle getirir. Yine de akciğerler bu dönemde hâlâ tam olgunlaşmış değildir.

Akciğerler, doğumdan sonra hava ile genişlemeye yardımcı olan surfaktan adlı maddeyi üretmeye başlamış olsa da, henüz oksijeni yeterli düzeyde dolaşıma aktarıp karbondioksiti dışarı verecek olgunluğa ulaşmamıştır.

Bebeğin burnu çalışmaya başlıyor

Bu hafta yalnızca akciğerler değil, burun da işlev kazanmaya başlar. Bebeğin prova niteliğinde solunum hareketleri yapar.

Rahim içinde hava olmadığı için bebeğin gerçekte amniyon sıvısını “soluyordur”. Ancak bu hareketler, doğumdan sonraki solunum düzeni için önemli bir hazırlıktır.

Bu haftalarda bebeğin belirli kokusal uyaranlara karşı da daha duyarlı hâle gelmeye başlayabilir. Bu gelişim üçüncü trimesterde daha belirginleşir.

Bu haftalarda karnına nazikçe dokunduğunda ya da elini koyduğunda bebeğin bazen buna hareketle karşılık verebilir. Önümüzdeki haftalarda bu duyusal etkileşim daha da belirginleşebilir.

Vücudumda neler oluyor?

Bu haftalarda yüzünde, ellerinde ve ayaklarında hafif şişlik fark edebilirsin.

Bu çoğu zaman su tutulmasına bağlıdır ve zararsız olabilir. Yine de bu durumu doktoruna söylemen önemlidir. Çünkü gebeliğin ikinci yarısında ortaya çıkabilen preeklampsi adlı ciddi durum da şişlikle birlikte görülebilir. Preeklampsi bazen doğumdan sonra da gelişebilir.

Hazımsızlık ve mide ekşimesi

Bu haftalarda yedikten sonra daha şişkin hissedebilir, sık geğirebilir ya da normalden daha çabuk doyabilirsin.

Yemek veya içeceklerden sonra şu yakınmalar görülebilir:

• göğüste yanma
• şişkinlik
• bulantı

Bu yakınmalar çoğunlukla hazımsızlık ve mide ekşimesiyle ilişkilidir. Büyüyen rahim midenin alanını daralttıkça sindirim sistemi daha kolay etkilenebilir.

Şunlar yardımcı olabilir:

• daha küçük öğünler yemek
• ağır, çok yağlı ve çok baharatlı yiyecekleri azaltmak
• kafeinli içecekleri sınırlamak
• yemek yerken dik oturmak
• alkol ve sigaradan uzak durmak

Göbek deliği dışarı çıkabilir mi?

Üçüncü trimester yaklaşırken içe dönük göbek deliğin daha belirgin ya da dışa dönük görünebilir. Bu değişiklik çoğu zaman geçicidir ve doğumdan sonra genellikle düzelir.

Kaburgalara vuran tekmeler

Bu haftalarda bebeğinin hareketleri daha güçlü hissedilebilir. Bazen kaburgalarına gelen tekmeler rahatsız edici olabilir.

Saçlarda değişim

Saçların her zamankinden daha dolgun ve parlak görünebilir. Bunun nedeni, hormonal değişiklikler nedeniyle normalde dökülecek saçların daha uzun süre yerinde kalmasıdır. Doğumdan sonra bu saç dökülmesi yeniden belirginleşebilir.

Pelvik kuşak ağrısı (SPD)

Pubik simfiz disfonksiyonu ya da pelvik kuşak ağrısı olarak da bilinen SPD, bu dönemde başlayabilir. Doğuma hazırlık için bağlar gevşedikçe pelvis bölgesinde ağrı ve hareket kısıtlılığı gelişebilir. Böyle bir ağrın varsa sağlık profesyonelinle konuşman önemlidir.

Şunlar yardımcı olabilir:

• ağrıyı artıran hareketlerden kaçınmak
• daha sık dinlenmek
• uzun süre ayakta kalmamak
• pelvik destek kemeri kullanmayı değerlendirmek

Cilt kaşıntısı

Büyüyen göğüsler ve karın, cildi gerdiği için kaşıntıya yol açabilir. Orta düzeyde kaşıntı sık görülür.

Şunlar rahatlatabilir:

• yulaf ezmesi banyosu
• nemlendirici kullanımı
• yumuşak ve bol kıyafetler giymek

Kaşıntı şiddetliyse ya da döküntü eşlik ediyorsa doktoruna haber vermelisin. Bu durum bazen kolestaz gibi daha ciddi bir sorunun işareti olabilir.

Uyku ve dolaşım

Uyku da bu haftalarda zorlaşabilir. Karnın büyümesi, mesane baskısı ve gece sık idrara çıkma uykuyu bölebilir. Gevşeme egzersizleri, yönlendirilmiş imgeleme ve daha rahat bir uyku düzeni oluşturmak yardımcı olabilir.

Gebelikte dolaşım sistemin de çok daha yoğun çalışır. Kan hacmi artar, kalp atış hızı hızlanır ve ani ayağa kalkınca baş dönmesi hissedebilirsin. Bu nedenle yavaş hareket etmek ve yeterli sıvı almak önemlidir.

Destek ihtiyacı hissediyorsan

Bu dönemde maddi, duygusal ya da sosyal destek ihtiyacı hissetmen olağandır. Nasıl hissettiğini güvendiğin kişilerle paylaşmak ve gerektiğinde profesyonel destek istemek önemlidir.

Bu hafta görülebilecek belirtiler

Bu hafta görülebilecek belirtiler şunlardır:

• yorgunluk ve uyku sorunları
• çatlaklar
• şiş ve kanayan diş etleri
• genişleyen rahmin yol açtığı yan karın ağrıları, yani yuvarlak bağ ağrısı
• hemoroid
• sırt ağrısı
• burun kanamaları
• hazımsızlık ve mide ekşimesi
• şişkinlik ve kabızlık
• bacak krampları
• baş dönmesi
• şiş eller ve ayaklar
• idrar yolu enfeksiyonları
• vajinal enfeksiyonlar
• yüzde koyulaşan cilt veya kahverengi lekeler; buna kloazma ya da gebelik maskesi denir
• daha yağlı ve sivilceye yatkın cilt
• daha gür ve parlak saçlar

Önceki haftalardan sürebilen belirtiler de olabilir:

• ruh hâli değişimleri
• sabah bulantısı
• aşerme
• artmış koku alma duyusu
• ağrılı ya da akıntılı göğüsler
• süt beyazı vajinal akıntı ve hafif lekelenme

Herhangi bir kanama durumunda tıbbi değerlendirme gerekir.

Demir deposunu güçlendirin

Gebelikte kan hacmin arttığı için demir ihtiyacın da yükselir. Bu dönemde günde yaklaşık 27 mg demir önerilir. Yeterli demir, demir eksikliğine bağlı kansızlık riskini azaltmaya yardımcı olur ve hem senin hem bebeğinin oksijen taşınmasını destekler.

Demiri en iyi kullanılan biçimiyle kırmızı et, tavuk ve balık gibi hayvansal kaynaklardan alırsın. Mercimek, nohut, kuru fasulye, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve demirle zenginleştirilmiş tahıllar da bitkisel kaynaklardır.

Demir emilimini artırmak için demirli besinleri C vitamini içeren gıdalarla birlikte tüketebilirsin. Portakal, çilek, biber, brokoli ve domates bu konuda yardımcı olur. Çay ve kahve ise demir emilimini azaltabilir; bu nedenle bunları yemeklerle birlikte değil, öğün aralarında tüketmek daha uygundur.

Lif ve su ile kabızlığı önle

Büyüyen rahim bağırsaklara baskı yaptıkça, ayrıca demir takviyeleri de etkilenince kabızlık bu haftalarda sık görülebilir. Günlük yaklaşık 25–30 gram lif almak bağırsakların daha düzenli çalışmasına yardımcı olur.

Meyve, sebze, tam tahıllar ve baklagiller iyi birer lif kaynağıdır. Lifin işe yarayabilmesi için yeterli sıvı da gerekir; gün içinde yaklaşık 8–12 bardak su içmeye çalışmak hem sindirimi hem de genel rahatlığını destekler.

Kan şekerini dengeleyen öğünler

Bu haftalarda gestasyonel diyabet taraması gündeme gelir. Tarama öncesinde ve sonrasında kan şekerini dengede tutan beslenme alışkanlıkları faydalıdır. Düzenli aralıklarla yemek, karbonhidratları protein ya da sağlıklı yağ ile birlikte tüketmek ve tam tahılları tercih etmek, öğün sonrası kan şekerinin daha yavaş yükselmesine yardımcı olabilir.

Şekerli içecekleri, meyve sularını ve smoothie türü içecekleri sınırlamak yararlı olur, çünkü bunlar hızlı şeker yükü oluşturabilir. Tarama öncesinde aç kalmak ya da katı diyet uygulamak doğru değildir; nasıl hazırlanman gerektiğini doktorun sana anlatacaktır.

Omega-3 ve balık seçimi

Omega-3 yağ asitlerinden DHA, bebeğinin beyin ve göz gelişimini destekler. Bu dönemde haftada yaklaşık 2–3 porsiyon düşük cıvalı balık tüketmek iyi bir kaynaktır. Somon, sardalya ve hamsi bunlara örnek verilebilir.

Buna karşılık cıva düzeyi yüksek olan köpek balığı, kılıç balığı ve kral uskumru gibi balıklardan kaçınmak gerekir. Beyaz ton balığını da sınırlı tutmak daha güvenlidir. Balık tüketemiyorsan omega-3 alımı için doktoruna danışabilirsin.

Kalsiyumu ihmal etme

Kalsiyum, bebeğinin kemik ve diş gelişimi için önemlidir. Bu dönemde günde yaklaşık 1000 mg kalsiyum önerilir. Yeterince almazsan vücudun bebeğin ihtiyacını kendi kemik depolarından karşılayabilir.

Süt, yoğurt ve peynir en iyi emilen kalsiyum kaynaklarındandır. Bunların yanı sıra brokoli, badem, kemikli sardalya, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve kalsiyumla zenginleştirilmiş besinler de katkı sağlar.

Pelvik taban egzersizleri

Pelvik taban egzersizleri, idrar yolu, vajina ve makat çevresindeki kasları güçlendirir. Bu kasları çalıştırmak idrar kaçırma şikâyetlerini azaltmaya yardımcı olabilir, doğuma hazırlığı ve doğum sonrası toparlanmayı destekleyebilir.

Bu egzersizleri yaparken idrarını tutuyormuş gibi kasları sıkıp birkaç saniye tutman ve ardından gevşetmen yeterlidir. Gün içinde düzenli tekrar etmek zamanla fark yaratabilir.

Yan yatarak uyumak

Karnın büyüdükçe yan yatarak uyumak daha rahat ve daha güvenli olabilir. Özellikle sol tarafa yatmak, ana toplardamar üzerindeki baskıyı azaltarak kan dolaşımını ve bebeğe giden oksijeni destekleyebilir.

Uzun süre sırtüstü yatmak bu dönemde dolaşımı olumsuz etkileyebilir. Uyurken bacaklarının ya da karnının altına yastık koymak rahatlamana yardımcı olabilir.

Bebeğin hareketlerini tanımaya başlamak

Bu haftalarda bebeğinin hareketlerini giderek daha belirgin hissetmeye başlarsın. Şimdilik amaç, bebeğinin kendine özgü hareket düzenini tanımaya başlamaktır. Belirli sayılarla yapılan hareket takibi genellikle ilerleyen haftalarda, üçüncü trimesterde daha çok öne çıkar.

Bebeğinin alıştığın hareket düzeninde belirgin bir azalma fark edersen bunu önemse ve doktoruna bildir.

Doğum hazırlık kursunu planlamak

Doğuma ve doğum sonrasına hazırlık sunan kurslar, doğum sürecini, ağrıyla baş etme yöntemlerini ve bebek bakımının temellerini öğrenmene yardımcı olabilir. Bu kursların kontenjanı dolabildiği için şimdiden araştırıp yer ayırtmak iyi bir fikir olabilir.

Kurslar çoğu zaman doğuma birkaç hafta kala, yani gebeliğin son haftalarında yoğunlaşacak şekilde planlanır. Erken kayıt olmak sana uygun bir programı seçme şansı verir.

Gestasyonel diyabet taramasına hazırlık

Gestasyonel diyabet taraması, gebelikte gelişebilen kan şekeri yüksekliğini değerlendirmek için yapılır. Genellikle şekerli bir içecek içtikten sonra kan örneği alınarak vücudunun şekeri nasıl işlediğine bakılır.

Testin nasıl yapılacağı ve öncesinde aç olman gerekip gerekmediği uygulamaya göre değişebilir. Bu nedenle hazırlık konusunda doktorunun yönlendirmesini izlemen en doğrusudur.

Güvenli egzersizi sürdürmek

Sağlığın uygunsa hafif ve düzenli egzersizi sürdürmek faydalıdır. Haftada yaklaşık 150 dakika orta tempolu hareket genel bir hedef olarak önerilir. Tempolu yürüyüş, yüzme ve gebelik yogası bu dönem için uygun seçeneklerdir.

Buna karşılık temas içeren sporlardan, düşme riski taşıyan etkinliklerden ve uzun süre sırtüstü uzanarak yapılan hareketlerden kaçınmak gerekir. Egzersiz sırasında nefes darlığı, baş dönmesi ya da ağrı olursa durup dinlen ve gerektiğinde doktoruna danış.

Boğmaca aşısı

Boğmaca aşısı için önerilen dönem 16–32. haftadır. Henüz yaptırmadıysan doktorunla konuşabilirsin.